Từ đống tro tàn của Chiến tranh Triều Tiên, Hàn Quốc đã khởi đầu một hành trình tăng trưởng ngoạn mục, chuyển mình thành một trong những nền kinh tế lớn mạnh nhất thế giới. “Kỳ tích sông Hán” không chỉ là một thuật ngữ kinh tế, mà còn là biểu tượng cho nghị lực và tầm nhìn, trở thành hình mẫu đáng học hỏi cho nhiều quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Đây là một câu chuyện điển hình về sự phát triển kinh tế của Hàn Quốc, từ chỗ là một trong những nước nghèo nhất thế giới đến vị thế cường quốc như hiện nay.
Từ hoang tàn chiến tranh đến “Kỳ tích sông Hán”
Sau Chiến tranh Triều Tiên (1950-1953), Hàn Quốc chìm trong nghèo đói cùng cực. Thu nhập bình quân đầu người chỉ vỏn vẹn 64 USD/năm, đưa quốc gia này vào danh sách những nước nghèo nhất thế giới, ngang hàng với nhiều nước châu Phi và châu Á vào thập niên 1960.
Bước ngoặt lớn đến vào năm 1963 khi tướng Park Chung Hee trở thành tổng thống. Dưới sự lãnh đạo của ông, Hàn Quốc bắt tay vào công cuộc tái thiết và phát triển kinh tế với các chính sách táo bạo: đẩy mạnh xuất khẩu, tái cấu trúc nền kinh tế, tập trung phát triển công nghiệp nặng và hiện đại hóa nhanh chóng. Những quyết sách này đã đặt nền móng vững chắc cho “kỳ tích sông Hán” huyền thoại.
Cựu Tổng thống Hàn Quốc Park Chung Hee, người đã đóng góp to lớn vào công cuộc phát triển đất nước
Cùng với đó, các thành tựu khoa học – công nghệ liên tiếp ra đời, chất lượng giáo dục được cải thiện toàn diện, nâng cao mức sống cho hàng chục triệu người dân. Hàng loạt công trình kiến trúc hiện đại, đường cao tốc kết nối các thành phố lớn mọc lên, biến Hàn Quốc từ một vùng đất hoang tàn thành một quốc gia năng động.
Đòn bẩy xuất khẩu và công nghiệp hóa thần tốc
Dữ liệu từ Ngân hàng Thế giới (WB) cho thấy, từ năm 1961 đến 2000, tốc độ tăng trưởng GDP trung bình của Hàn Quốc đạt 7,83%, với các đỉnh điểm đáng kinh ngạc như 14,83% (năm 1973), 14,54% (năm 1969) và 13,12% (năm 1976). Từ mức 3,957 tỷ USD vào năm 1960, GDP Hàn Quốc đã vượt mốc 100 tỷ USD vào năm 1985 và cán mốc 1.000 tỷ USD sau 21 năm, đạt 1.619 tỷ USD vào năm 2018.
Hiện nay, nền kinh tế Hàn Quốc vươn lên đứng thứ 21 thế giới với tổng thu nhập bình quân đầu người đạt 30.000 USD, xếp thứ 30 toàn cầu.
Biểu đồ tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm của Hàn Quốc từ năm 1960 đến 2018
Chiến lược chủ chốt là đẩy mạnh sản xuất hàng hóa xuất khẩu, tận dụng nguồn lao động giá rẻ, duy trì lãi suất cao và khuyến khích đầu tư nước ngoài. Nhờ đó, tổng kim ngạch xuất khẩu tăng vọt từ 32 triệu USD (1960) lên 10 tỷ USD (1977) và đạt 494 tỷ USD vào năm 2016.
Ông Emanuel Pastreich, Chủ tịch Viện châu Á tại Washington (Mỹ), nhận định: “Hàn Quốc vươn lên từ nước chủ yếu nhận viện trợ từ nước ngoài thành nước phát triển chỉ trong vài chục năm. Chìa khóa thành công là thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) nhưng vẫn thận trọng với các nhà đầu tư quốc tế.” Ông nhấn mạnh, Hàn Quốc chỉ mở cửa cho FDI khi đảm bảo các khoản đầu tư này phù hợp với mục tiêu tự cung khoa học của quốc gia.
Song song đó, các tập đoàn gia đình (chaebol) như Hyundai, Samsung, LG nhận được nhiều ưu đãi từ chính phủ như giảm thuế, cho vay ưu đãi và cơ hội khai thác thị trường rộng lớn. Mô hình công nghiệp hóa định hướng xuất khẩu này đã khuyến khích các tập đoàn phát triển công nghệ mới, nâng cao hiệu quả sản xuất để cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.
Nhà máy sản xuất của Samsung, một trong những tập đoàn hàng đầu Hàn Quốc
Chuyển mình với công nghệ cao và khả năng phục hồi
Trong giai đoạn này, ngành công nghiệp thép và đóng tàu đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Năm 1973, chính phủ Hàn Quốc công bố kế hoạch phát triển ngành công nghệ hóa chất và công nghiệp nặng, bao gồm công nghệ đóng tàu, kỹ nghệ ô tô, máy phát điện, máy móc hạng nặng và máy móc diesel. Đây cũng là năm GDP Hàn Quốc chạm ngưỡng tăng trưởng kỷ lục 14,83%.
Từ những năm 1990, các nhà sản xuất Hàn Quốc bắt đầu chuyển hướng sang đổi mới công nghệ cao. Hội đồng gồm quan chức chính phủ, chuyên gia và lãnh đạo doanh nghiệp đã xây dựng kế hoạch sản xuất các sản phẩm thuộc vật liệu mới, kỹ thuật điện tử, hóa học, hàng không vũ trụ và cơ điện tử (bao gồm robot công nghiệp). Nhờ đó, các sản phẩm điện tử, cùng với dệt may, tàu thủy, ô tô và thép, trở thành mặt hàng xuất khẩu chủ lực.
Hàn Quốc cũng thể hiện khả năng phục hồi đáng kinh ngạc khi là một trong số ít quốc gia phát triển tránh được suy thoái kinh tế trong khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008. Dù tăng trưởng GDP giảm xuống 0,2% vào năm 2009, nhưng chỉ một năm sau, GDP Hàn Quốc đã bật tăng 6,2% nhờ sản lượng kinh tế chính là hàng công nghệ xuất khẩu.
Bài học giá trị cho các quốc gia đang phát triển
Giáo sư Layne Hartsell tại Viện châu Á chỉ ra rằng, đầu tư quốc tế, phát triển công nghệ, lực lượng lao động trong nước và hệ thống chính sách xã hội là những yếu tố then chốt giúp một nền kinh tế vươn lên vị thế hàng đầu.
Thủ đô Seoul, Hàn Quốc với sự tăng trưởng chóng mặt sau nửa thế kỷ phát triển
Hàn Quốc và Trung Quốc đã cử chuyên gia và người lao động trẻ tuổi sang nước ngoài học hỏi kiến thức công nghệ và kỹ thuật, sau đó mang về nước để gia tăng khả năng đổi mới và sản xuất. Đây là một bài học quý giá cho Việt Nam. Giáo sư Layne Hartsell chia sẻ về triển vọng của Việt Nam: “Việt Nam đã gửi các sinh viên đến Hàn Quốc để nghiên cứu về chất bán dẫn. Những sinh viên này sau đó trở lại giảng dạy hoặc nghiên cứu nhằm gia tăng kiến thức và kỹ năng sản xuất tại Việt Nam.” Ông bày tỏ hy vọng Việt Nam sẽ đẩy mạnh nội địa hóa, xây dựng mạng lưới sản xuất rộng lớn với nguồn mở và ứng dụng kỹ thuật số.
“Kỳ tích sông Hán” là một minh chứng sống động cho thấy sự phát triển kinh tế của Hàn Quốc không phải là ngẫu nhiên, mà là kết quả của tầm nhìn chiến lược, chính sách đúng đắn và nỗ lực không ngừng nghỉ. Câu chuyện này không chỉ truyền cảm hứng mà còn cung cấp những bài học thực tiễn về cách một quốc gia có thể vượt qua khó khăn để đạt được thịnh vượng.
(Theo Zing)