Trước những tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu, đặc biệt tại dải đất miền Trung đầy khắc nghiệt, việc giáo dục môi trường đã trở thành một yêu cầu cấp thiết, không thể trì hoãn. Nhằm hiện thực hóa nhiệm vụ quan trọng này, ngành Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) Việt Nam đã và đang tích cực đẩy mạnh phong trào “xanh hóa” học đường, với sự đồng hành và hỗ trợ đắc lực từ dự án “Chứng nhận trường học xanh” do Tổ chức Cứu trợ Trẻ em Quốc tế (SCI) tài trợ. Đây không chỉ là một sáng kiến mang tính cải tạo cảnh quan mà còn là một phương pháp giáo dục toàn diện, định hình ý thức và hành động bảo vệ môi trường từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Nỗ Lực “Xanh Hóa” Học Đường Từ Dự Án “Trường Học Xanh”
Dự án “Chứng nhận trường học xanh”, do Sở GD-ĐT làm chủ đầu tư, được triển khai tại 4 trường THCS thuộc vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai ở Quảng Trị, bao gồm: Hồng Thủy (xã Cam Hồng), Hưng Thủy (xã Sen Ngư), Lộc Thủy và Phong Thủy (xã Lệ Thủy). Thông qua việc áp dụng nhiều giải pháp linh hoạt, các trường tham gia dự án đã không ngừng sáng tạo để kiến tạo những không gian xanh mát, giàu tính thẩm mỹ, đồng thời phục vụ thiết thực cho các hoạt động giáo dục và phát triển bền vững.
Các Sáng Kiến Thiết Thực Tạo Không Gian Xanh
Tại Trường THCS Phong Thủy, các giải pháp “xanh hóa” được triển khai dựa trên đặc thù địa hình. Khu vực sân thể dục gần bờ sông được trồng các loại cây có rễ sâu, giúp giữ đất và tạo bóng mát, hạn chế xói mòn. Đặc biệt, những hành lang bê tông khô cứng quanh các lớp học cũng được “mềm hóa” thành “ban công xanh”, biến những góc trường tưởng chừng vô tri thành điểm nhấn sinh thái gần gũi, thân thiện, mang lại không khí trong lành và thư giãn cho học sinh.
Tương tự, Trường THCS Lộc Thủy đã biến toàn bộ khuôn viên thành một “lớp học thực địa sinh động” với mô hình “Vườn sinh học xanh”. Tại đây, học sinh được trực tiếp tham gia vào các hoạt động đa dạng như trồng và chăm sóc vườn dược liệu, trồng rau sạch, mang lại những trải nghiệm thực tế quý giá về nông nghiệp và thiên nhiên. Các trường cũng đặc biệt chú trọng việc ủ phân hữu cơ để bón cho cây xanh và xử lý rác thải nhựa, từng bước hiện thực hóa mục tiêu hướng tới một “trường học không rác thải”, nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và sử dụng tài nguyên hiệu quả.
Giải Pháp Quản Lý Tài Nguyên Hiệu Quả
Một trong những sáng kiến nổi bật và có tính thực tiễn cao phải kể đến hệ thống cấp, thoát nước của Trường THCS Hồng Thủy. Thầy Nguyễn Văn Chung, Hiệu trưởng nhà trường, chia sẻ rằng nhiều năm trước, việc thiếu nguồn nước tưới đã gây khó khăn cho việc trồng và chăm sóc cây xanh, khiến tỷ lệ cây sống và phát triển còn hạn chế. Nhờ sự tài trợ của dự án, nhà trường đã thiết lập một hệ thống dẫn nước sạch trực tiếp từ động cát thiên nhiên vào bể bơi. Đặc biệt, hệ thống này hoạt động nhờ áp lực dòng chảy tự nhiên mà không cần sử dụng điện hay hóa chất, thể hiện sự tối ưu hóa tài nguyên bản địa. Nước từ bể bơi sau khi được thay định kỳ (3-5 ngày/lần) sẽ được tái sử dụng để tưới cây trong khuôn viên trường, giúp tiết kiệm đáng kể tài nguyên nước và giải quyết bài toán thiếu nước vào mùa khô hạn.
Học sinh Trường THCS Hồng Thủy chăm sóc cây xanh, niềm vui mỗi ngày
Ứng Dụng Năng Lượng Tái Tạo và Tiết Kiệm Điện
Cùng với nỗ lực kiến tạo “lá phổi xanh”, các trường còn đẩy mạnh ứng dụng năng lượng tái tạo, góp phần xây dựng một môi trường học đường thân thiện và bền vững. Điển hình là sáng kiến “Hệ thống tiết kiệm năng lượng” của Trường THCS Lộc Thủy và “Sử dụng năng lượng tái tạo” tại Trường THCS Hưng Thủy. Việc lắp đặt hệ thống đèn và pin năng lượng mặt trời từ khuôn viên đến từng lớp học đã mang lại hiệu quả kép: vừa giúp các trường tiết kiệm chi phí vận hành đáng kể, vừa thể hiện cam kết mạnh mẽ với việc sử dụng năng lượng sạch, thân thiện với môi trường.
Đặc biệt, học sinh Trường THCS Hưng Thủy còn phát triển mô hình “Lớp học tiết kiệm” với ứng dụng cảm biến tự động ngắt điện khi không có người, giúp giải quyết triệt để tình trạng quên tắt các thiết bị điện sau giờ học. Sáng kiến này không chỉ góp phần tiết kiệm năng lượng mà còn giáo dục học sinh về ý thức trách nhiệm và xây dựng môi trường học tập văn minh, hiện đại.
Phát Huy Tính Sáng Tạo và Truyền Thông Môi Trường
Những ghi nhận từ thực tế cho thấy, diện mạo các trường đã thay đổi rõ rệt, trở nên xanh, sạch, đẹp hơn. Học sinh được phát huy tính sáng tạo thông qua các mô hình như “Thư viện xanh” và góc STEM tái chế. Các hoạt động này không chỉ mang tính giáo dục sâu sắc mà còn là kênh truyền thông hiệu quả, giúp chuyển tải các thông điệp ý nghĩa về bảo vệ môi trường như “Trái đất xanh”, “Hành động nhỏ, thay đổi lớn” đến toàn thể cộng đồng.
Lan Tỏa Giá Trị Bền Vững và Hạnh Phúc Cộng Đồng
Mô hình “Trường học xanh” không chỉ dừng lại ở quy mô hoạt động ngoại khóa mà đã được tích hợp sâu rộng vào Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Điều này hướng tới mục tiêu phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học, giúp các em không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn hình thành ý thức và kỹ năng sống xanh.
Tích Hợp Vào Chương Trình Giáo Dục Phổ Thông
Thông qua các dự án học tập, học sinh được khuyến khích vận dụng linh hoạt kiến thức liên môn từ Ngữ văn, Địa lý, Công nghệ, đến ngoại ngữ để lên ý tưởng kịch bản và sản xuất các sản phẩm truyền thông về bảo vệ môi trường. Cách tiếp cận thực tế này không chỉ giúp học sinh khắc sâu kiến thức từ sách giáo khoa mà còn rèn luyện tư duy sáng tạo, phản biện, kỹ năng làm việc nhóm và ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng.
Vai Trò Của “Đại Sứ Xanh” và Sự Đồng Hành Của Cộng Đồng
Yếu tố bền vững của dự án còn nằm ở khả năng huy động nguồn lực tổng hợp từ gia đình, nhà trường và xã hội, tạo ra một môi trường giáo dục đồng bộ. Điều này giúp học sinh duy trì những thói quen tốt từ trường về nhà, biến các thông điệp giáo dục thành hành động thực tiễn trong cuộc sống hàng ngày.
Thầy Nguyễn Văn Chung, Hiệu trưởng Trường THCS Hồng Thủy, khẳng định giá trị lớn nhất mà dự án mang lại là việc chuyển hóa các phong trào bề nổi thành hoạt động có chiều sâu. Học sinh được định hướng để trở thành những “đại sứ xanh”, đóng vai trò cầu nối quan trọng giữa nhà trường và gia đình trong nhiều hoạt động bảo vệ môi trường.
Học sinh chuyển tải thông điệp bảo vệ môi trường bằng nhiều hình thức
Duy Trì Thành Quả và Tầm Nhìn Nhân Rộng
Cô giáo Hồ Thị Minh Ngọc, Hiệu trưởng Trường THCS Lộc Thủy, chia sẻ về hành trình “xanh hóa” trường, lớp. Dù đóng trên địa bàn thường xuyên chịu ảnh hưởng nặng nề của bão lũ, nhà trường vẫn kiên trì với phong trào ươm và trồng cây. Đến nay, trường đã có một cảnh quan sư phạm xanh, sạch, đẹp. Để duy trì thành quả này, nhà trường đã gắn trách nhiệm cho từng lớp, biến việc chăm sóc cây trở thành niềm vui và trách nhiệm thường ngày của mỗi giáo viên và học sinh.
Em Nguyễn Thanh Huyền (lớp 8A) Trường THCS Lộc Thủy bày tỏ sự hào hứng: “Là thành viên Câu lạc bộ “Trường học xanh” của trường, chúng em được tham gia nhiều hoạt động bổ ích, được nói lên suy nghĩ, tự mình biến ý tưởng thành hành động nhằm lan tỏa lối sống xanh đến bạn bè, người thân, qua đó nâng cao ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ trước đối với vấn đề biến đổi khí hậu.”
Dự án “Chứng nhận trường học xanh” tại Quảng Trị là sự kế thừa và phát triển nâng cao từ mô hình thí điểm thành công tại tỉnh Thừa Thiên Huế (cũ) năm 2022. Sáng kiến này nằm trong chiến lược quốc gia của Tổ chức SCI giai đoạn 2025-2027, đồng thời hưởng ứng chiến dịch toàn cầu “Thế hệ hy vọng” (Generation Hope), với mục tiêu cốt lõi là xây dựng khả năng thích ứng và phục hồi của trẻ em và cộng đồng trước rủi ro thiên tai. Đích đến cụ thể là cả 4 trường tham gia đều được chứng nhận là trường học xanh, tạo cơ sở thực tiễn để Sở GD-ĐT ban hành bộ tiêu chí chuẩn hóa, từ đó nhân rộng mô hình đến các trường học khác trên địa bàn tỉnh.
Anh Hoàng Văn Dường (xã Cam Hồng) bày tỏ niềm vui trước sự chuyển biến rõ rệt của con em mình. Những kiến thức học được đã được các em cụ thể hóa thành hành động tại gia đình. Ý thức trách nhiệm của con trẻ đã tác động mạnh mẽ đến phụ huynh, khiến người lớn cũng phải “soi mình” để thay đổi thói quen và cùng con kiến tạo lối sống xanh, lan tỏa các giá trị hạnh phúc trong cộng đồng.
Thực tế cho thấy, những sáng kiến từ dự án “Trường học xanh” đã vượt ra khỏi khuôn khổ của việc cải tạo cảnh quan sư phạm, mang lại những giá trị giáo dục bền vững và sâu sắc. Chính những trải nghiệm thực tế “mắt thấy, tay làm” là bài học sống động nhất, giúp học sinh định hình lối sống xanh, biết trân trọng nguồn tài nguyên và nuôi dưỡng tình yêu thiên nhiên từ những hành động nhỏ nhất, góp phần xây dựng một thế hệ công dân có ý thức và trách nhiệm với môi trường.