Quá trình chó mẹ sinh con luôn là một khoảnh khắc thiêng liêng nhưng cũng đầy thử thách. Việc nắm vững các bước đỡ đẻ cho chó không chỉ giúp bạn chủ động hơn mà còn có thể cứu sống cún cưng của mình trong những tình huống khẩn cấp. Bài viết này từ Thú cưng yêu sẽ cung cấp cho bạn những kinh nghiệm và hướng dẫn chi tiết nhất để đảm bảo chó mẹ “mẹ tròn con vuông”.
Tại Sao Chủ Nhân Cần Hỗ Trợ Đỡ Đẻ Cho Chó?
Hầu hết chó mẹ có khả năng tự sinh con theo bản năng. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, sự can thiệp và hỗ trợ của chủ nhân là vô cùng cần thiết để hạn chế rủi ro. Có những giống chó nổi tiếng là khó đẻ như Bulldog, Boxer, Chihuahua, Pug hay Corgi do cấu tạo cơ thể hoặc kích thước thai nhi. Ngoài ra, chó mẹ quá yếu ớt, còi cọc hoặc được chăm sóc “quá cẩn thận” (dẫn đến ít vận động, béo phì) cũng có thể gặp khó khăn khi sinh.
Việc chó mẹ mất sức, thai bị mắc kẹt hoặc chết lưu có thể dẫn đến nhiễm trùng, gây nguy hiểm cho cả chó mẹ và đàn con. Do đó, việc chủ động theo dõi và sẵn sàng đỡ đẻ cho chó kịp thời là một sự hỗ trợ không thể thiếu, đặc biệt khi bác sĩ thú y không thể có mặt ngay lập tức. Tuy nhiên, luôn ưu tiên tìm kiếm sự trợ giúp từ các chuyên gia nhân giống hoặc bác sĩ thú y nếu có điều kiện.
Dự Đoán Ngày Sinh Của Chó Mẹ Để Chủ Động Chuẩn Bị
Việc dự kiến ngày sinh giúp bạn có kế hoạch chuẩn bị tốt nhất cho quá trình đỡ đẻ cho chó. Thông thường, thời gian mang thai của chó kéo dài từ 59 đến 63 ngày kể từ lần phối giống đầu tiên.
Để dự đoán chính xác hơn, bạn cần:
- Ghi nhớ ngày phối giống: Thống kê chính xác số lần và thời gian phối.
- Quan sát bụng và siêu âm: Siêu âm là cách tốt nhất để xác định số lượng thai nhi và ước lượng kích thước. Nếu không siêu âm, hãy để ý độ lớn của bụng. Bụng càng nhỏ, số lượng thai ít thì thời gian mang bầu có thể dài hơn (trên 64 ngày, thậm chí đến 68-70 ngày). Ngược lại, thai càng nhiều thì chó mẹ có thể đẻ sớm hơn (57-58 ngày). Chó con sinh sau 55 ngày thường có khả năng sống sót cao.
- Theo dõi thân nhiệt: Khoảng 12-24 giờ trước khi sinh, nhiệt độ trực tràng của chó mẹ sẽ hạ thấp, dao động từ 36.7-37.5°C.
Chó mẹ thường có xu hướng sinh vào ban đêm, khi môi trường yên tĩnh. Trong giai đoạn này, bạn có thể nhẹ nhàng mát xa bụng chó từ trên xuống dưới và bổ sung một ít thức ăn dễ tiêu, giàu dinh dưỡng để tăng cường thể lực.
Chuẩn Bị Kỹ Lưỡng Cho Chó Mẹ Và Ổ Đẻ
Sự chuẩn bị chu đáo là yếu tố then chốt giúp quá trình đỡ đẻ cho chó diễn ra thuận lợi.
Chuẩn Bị Cho Chó Mẹ
- Dinh dưỡng: Chuẩn bị các loại thức ăn dễ tiêu hóa, giàu năng lượng để bổ sung kịp thời cho chó mẹ trong và sau sinh, tránh tình trạng mệt mỏi. Cho chó ăn một bữa nhẹ trước khi bắt đầu có dấu hiệu chuyển dạ rõ ràng.
- Vệ sinh: Vài ngày trước sinh, hãy làm sạch núm vú và cạo bớt lông xung quanh vú và bộ phận sinh dục của chó mẹ để đảm bảo vệ sinh cho chó con bú và giảm nguy cơ nhiễm trùng.
Chuẩn Bị Ổ Đẻ Và Dụng Cụ Cần Thiết
Một ổ đẻ ấm cúng, sạch sẽ và an toàn là nơi lý tưởng cho chó mẹ sinh con và chăm sóc đàn con mới sinh.
- Ổ đẻ: Chuẩn bị một ổ lớn bằng gỗ hoặc thùng giấy cứng, đặt ở góc yên tĩnh, ấm áp, tránh gió lùa và xa tầm với của các vật nuôi khác. Lót dưới đáy ổ bằng vải mềm, sạch (không quá dày để tránh chó con bị mắc kẹt). Kích thước ổ đẻ nên phù hợp với chó mẹ, có thể đóng khay gỗ cao khoảng 20cm để chó con không bò ra ngoài.
- Nhiệt độ và độ ẩm: Duy trì nhiệt độ trong ổ đẻ ở mức 26-27°C và độ ẩm dưới 80%. Sử dụng nhiệt kế và ẩm kế để kiểm tra thường xuyên. Nếu dùng đèn sưởi hoặc chăn điện, cần hết sức cẩn thận để tránh quá nóng gây nguy hiểm cho chó con.
- Dụng cụ hỗ trợ:
- Khăn sạch, mềm: Để lau khô chó con.
- Kéo y tế sắc bén, chỉ y tế hoặc chỉ nha khoa: Để cắt và buộc dây rốn (đã được khử trùng).
- Cồn sát trùng 70°C hoặc Providone 5%: Để vệ sinh dây rốn và dụng cụ.
- Bông gòn, gạc y tế.
- Bình hút mũi (loại dành cho trẻ sơ sinh) hoặc ống tiêm không kim: Để hút dịch nhầy từ mũi, miệng chó con.
- Chậu rửa sạch, báo cũ (để lót dưới khi vệ sinh).
- Thiết bị giữ ấm (bóng đèn sưởi, chăn điện, khăn dày) đặc biệt quan trọng vào mùa đông.
Nếu bạn không tự tin, hãy liên hệ với bác sĩ thú y hoặc những người có kinh nghiệm để được hướng dẫn cụ thể. Với những giống chó có tiền sử khó sinh, tốt nhất là để bác sĩ thú y trực tiếp hỗ trợ.
Nhận Biết Các Dấu Hiệu Chó Sắp Đẻ
Quan sát kỹ các dấu hiệu sau để biết chó mẹ sắp chuyển dạ:
- Trước 24 giờ: Chó mẹ có sữa đặc màu trắng. Bụng có vẻ “sụt”, cơ bụng mềm hơn. Chó ăn ít, thậm chí bỏ ăn.
- Trước 12-2 giờ: Chó có thể nôn mửa (do dạ con chèn ép dạ dày), đi tiểu tiện nhiều lần (đái rắt, ỉa són). Thân nhiệt hạ thấp (36.7-37.5°C). Chó trở nên bồn chồn, đi lại không yên, cào bới làm tổ, tìm nơi kín đáo, yên tĩnh. Âm hộ sưng phù nề và có dịch lỏng trong suốt chảy ra. Chó có thể run rẩy, đặc biệt vào mùa lạnh.
- Trước 2-4 giờ: Chó mẹ bỏ ăn hoàn toàn, kêu rít nhẹ, thở gấp và có phản xạ làm “ổ đẻ” mạnh mẽ hơn. Thai nhi có thể động đậy rõ ràng bên ngoài bụng.
Khi bắt đầu chuyển dạ: Chó mẹ thở hổn hển liên tục, căng thẳng, có thể chảy nước mắt và thở bằng miệng. Các cơn co thắt tử cung xuất hiện, đi kèm với những cơn đau rõ rệt. Hậu môn và bộ phận sinh dục bắt đầu giãn nở.
Lưu ý quan trọng: Nếu chó mẹ đã vỡ ối hoặc có cơn rặn đẻ liên tục trong hơn 15-20 phút mà chưa thấy chó con chào đời, hãy gọi ngay cho bác sĩ thú y. Điều này đặc biệt quan trọng với những chó mẹ có tiền sử khó sinh hoặc đã từng mổ đẻ. Không nên ép chó mẹ ăn uống quá nhiều ngay trước khi sinh. Luôn chuẩn bị sẵn nước sạch pha chút muối cho chó mẹ uống.
Chăm Sóc Chó Mẹ Trong Quá Trình Rặn Đẻ
Trong suốt quá trình sinh, bạn nên ở bên cạnh chó mẹ để trấn an và hỗ trợ khi cần thiết.
Hiểu Về Ngôi Thai Và Cách Xử Lý
Không phải tất cả chó con đều chào đời với tư thế thuận. Khái niệm “ngôi thai ngược” ở chó không chỉ là đầu hay đuôi ra trước, mà quan trọng là tư thế của thai nhi. Các trường hợp ngôi ngược thường gặp:
- Đầu ra nhưng không có hai chi trước, hoặc chỉ một chi trước thò ra.
- Một hoặc hai chi trước ra nhưng đầu không ra.
- Đuôi ra trước nhưng một hoặc hai chân sau không ra.
Khi gặp ngôi thai ngược, mục tiêu là đưa thai về tư thế “thuận” (đầu và hai chi trước ra cùng lúc, hoặc đuôi và hai chi sau ra cùng lúc) trước khi kéo ra.
Cho Chó Mẹ Ăn Nhau Thai
Việc chó mẹ tự ăn nhau thai là một phản xạ tự nhiên giúp chúng tự đỡ đẻ cho chó con và cắn rốn. Nếu bạn phải can thiệp đỡ đẻ, hãy để chó mẹ ăn 1-2 nhau thai. Tuy nhiên, không nên cho ăn toàn bộ nhau thai nếu chó mẹ sinh nhiều con, vì có thể gây đầy bụng và khó tiêu sau sinh.
Hướng Dẫn Chăm Sóc Chó Con Ngay Sau Sinh
Ngay sau khi chó con chào đời, việc chăm sóc ban đầu là cực kỳ quan trọng để đảm bảo sự sống sót của chúng.
Xác Định Hơi Thở Và Kích Thích Hô Hấp
- Kiểm tra hơi thở: Điều quan trọng nhất là xác định xem chó con có thở không.
- Kích thích hô hấp: Nếu chó con không thở, hãy nhanh chóng dùng khăn sạch bọc lại, cầm dốc đầu chó con xuống. Sau đó, dùng khăn chà xát mạnh vào cơ thể chó con để kích thích hô hấp. Tiếp tục làm cho đến khi chó con có phản ứng, sau đó đặt chúng gần chó mẹ để chó mẹ liếm.
Xử Lý Bọc Ối Và Đường Thở
Nếu chó con vẫn còn trong bọc ối, bạn cần bóc bỏ bọc ối ngay lập tức.
- Hút dịch nhầy: Dùng bình hút mũi hoặc ống tiêm không kim để hút sạch dịch nhầy trong mũi và miệng chó con, giúp chúng thở dễ dàng nhất có thể. Để hút mũi hiệu quả, đặt đầu ngón tay trỏ vào khe miệng để miệng há ra, sau đó dùng dụng cụ hút sạch dịch.
Can Thiệp Khi Chó Con Bị Kẹt
Nếu chó con đã lòi ra ngoài được một nửa thân mà sau vài phút không ra tiếp, bạn cần can thiệp.
- Kéo nhẹ nhàng: Lót khăn vào tay và nhẹ nhàng kéo chó con ra. Hướng lực kéo từ trên xuống dưới, từ trước ra sau, đồng thời phối hợp với cơn rặn của chó mẹ để giải thoát chó con nhanh chóng.
- Xé bọc khẩn cấp: Nếu chó con còn trong bọc ối, hãy xé bọc khẩn cấp và lau khô miệng cho đến khi chó con kêu thành tiếng.
Kỹ Thuật Cắt Rốn An Toàn
Nếu chó mẹ không tự cắn rốn cho con, bạn cần thực hiện việc này:
- Chuẩn bị: Kéo y tế và banh kẹp đã được sát trùng kỹ bằng cồn 70°C hoặc Providone 5%. Chỉ y tế hoặc chỉ nha khoa.
- Thực hiện: Dùng sợi chỉ y tế buộc chặt dây rốn cách bụng chó con khoảng 1cm. Sau đó, dùng kéo cắt dây rốn ở vị trí cách chỗ buộc khoảng 1-2cm (tùy thuộc vào kích thước giống chó). Đảm bảo sát trùng tốt vết cắt để phòng tránh nhiễm trùng uốn ván.
- Sau khi cắt rốn: Dùng khăn ấm lau sạch cơ thể chó con, sau đó đặt chúng gần chó mẹ để bú sữa.
Mỗi thai nhi thường chào đời cách nhau khoảng 20-40 phút. Nếu sau 1 tiếng mà chó mẹ vẫn không sinh thêm con, hãy nhanh chóng liên hệ với bác sĩ thú y để được tư vấn và can thiệp.
Xử Lý Các Tình Huống Khó Khăn Và Khẩn Cấp
Khi chó mẹ có dấu hiệu đau dữ dội nhưng sau 1 tiếng vẫn không sinh được, đây là dấu hiệu của chó khó đẻ. Bạn cần liên hệ ngay với bác sĩ thú y để được hỗ trợ. Trong lúc chờ đợi:
- Hỗ trợ: Bạn có thể nhẹ nhàng mát xa tuyến vú và ép nhẹ bụng chó theo nhịp các cơn co thắt để hỗ trợ. Đồng thời, an ủi và cổ vũ chó mẹ.
- Tư thế sinh: Chó mẹ có thể sinh ở nhiều tư thế khác nhau, nằm ngang hoặc trong tư thế bài tiết.
- Can thiệp khi chó mẹ thụ động: Nếu chó mẹ mệt mỏi hoặc không có phản ứng liếm bọc ối, cắn rốn cho con, bạn phải chủ động hỗ trợ kéo chó con ra, xé bọc ối, làm sạch đường thở và cắt rốn cho con.
- Dịch ối xanh: Nếu có dịch ối màu xanh chảy ra từ âm hộ mà chưa có chó con, đây là tình huống bất thường và cần sự can thiệp khẩn cấp của bác sĩ thú y.
Lưu ý: Không nên can thiệp quá thô bạo hoặc gây stress tâm lý cho chó mẹ, đặc biệt nếu chó mẹ có tính cách dữ tợn, vì điều này có thể dẫn đến sốc, vỡ động mạch tử cung, mất máu và tử vong.
Sử Dụng Thuốc Kích Đẻ Oxytocin Đúng Cách
Thuốc Oxytocin có thể hỗ trợ các cơn co thắt tử cung, nhưng việc sử dụng cần hết sức thận trọng và theo chỉ định của bác sĩ thú y.
- Thời điểm tiêm: Chỉ tiêm Oxytocin khi chó mẹ đã sinh được ít nhất 1 con và sau khoảng 30 phút vẫn không thấy con tiếp theo ra đời. Các mũi tiêm nên cách nhau 30-40 phút.
- Cấm kỵ: Tuyệt đối không được tiêm Oxytocin khi chó mẹ chưa sinh được con nào.
- Hướng dẫn: Bạn có thể mua thuốc tại các phòng khám thú y và họ sẽ hướng dẫn cách tiêm. Luôn trao đổi với bác sĩ thú y về liều lượng và cách dùng phù hợp với tình trạng của chó mẹ.
Hy vọng những thông tin chi tiết về cách đỡ đẻ cho chó này sẽ giúp bạn và cún cưng vượt qua giai đoạn quan trọng này một cách an toàn và thành công. Chúc chó mẹ và đàn con luôn khỏe mạnh!